Örnek Tez Çalışması

İÇİNDEKİLER

 

ÖNSÖZ………………………………………………………………………………..

ÖZET…………………………………………………………………………………..

İÇİNDEKİLER………………………………………………………………………

TABLOLAR LİSTESİ…………………………………………………………….

ŞEKİLLER LİSTESİ………………………………………………………………

KISALTMALAR LİSTESİ………………………………………………………

GİRİŞ…………………………………………………………………………………..

 

1.BÖLÜM

KİMYASAL MADDELERİN GENEL OLARAK İNCELENMESİ

1.1. Kimyasal Maddenin Tanımlanması……………………………………………………………

1.2. Kimyasal Maddenin Özelliklerinin İncelenmesi………………………………………….

1.3. Kimyasal Maddenin Sınıflandırılması………………………………………………………..

1.4. Kimyasal Maddelerde Güvenlik ve Risk Değerlendirmesi……………………………

 

  1. BÖLÜM

DEPOLAMA VE DEPOLAMA SINIFLARI

2.1. Depolama İşlemi…………………………………………………………………………………….

2.1.1. Mevzuat Bakımından İncelenmesi……………………………………………………

2.1.2. Sınıflandırma Şeması Bakımından İncelenmesi…………………………………

2.2. Güvenli Depolama İşlemi………………………………………………………………………..

2.2.1. Uygulanması…………………………………………………………………………………

2.2.2. Sahip Olduğu İlkeler………………………………………………………………………

2.3. Kimyasal Depolama………………………………………………………………………………..

2.3.1. Temel Bilgiler……………………………………………………………………………….

2.3.2. Acil Durum Ekipmanları…………………………………………………………………

2.3.3. İlk Yardım Bilgileri………………………………………………………………………..

2.3.4. Yangın Söndürme ve Yangını Önleme Tedbirleri………………………………

 

3.BÖLÜM

ELLEÇLEME VE YASAL DAYANAĞI

3.1. Elleçleme İşlemi……………………………………………………………………………………..

3.1.1. Uygulanması………………………………………………………………………………….

3.1.2. Gerekliliği ve Önemi………………………………………………………………………

3.1.3. İşlev ve Fonksiyonları……………………………………………………………………..

3.1.4. Yasal Dayanağı………………………………………………………………………………

 

4.BÖLÜM

KİMYASAL MADDELERİN DEPOLANMASI VE ELLEÇLENMESİ

4.1. Kimyasal Maddelerin Depolanması ve Elleçlenmesinde Dikkat Edilecek Hususlar

4.2. Çalışanların Sorumlulukları………………………………………………………………………

4.3. İşverenlerin Sorumlulukları………………………………………………………………………

4.4. Yasal Müeyyide……………………………………………………………………………………..

4.5. Ortaya Çıkan Neticelerin Değerlendirilmesi……………………………………………….

SONUÇ……………………………………………………………………………….

KAYNAKÇA……………………………………………………………………….  

ÖZGEÇMİŞ…………………………………………………………………………

 

 

 

ŞEKİLLER LİSTESİ

 

Şekil 1. Kolay Alevlenebilir Maddeler……………………………………………………………

Şekil 2.  Aşındırıcı Madde …………………………………………………………………………….

Şekil 3. Toksik Madde………………………………………………………………………………….

Şekil 4. Oksitleyici Madde…………………………………………………………………………….

Şekil 5. Sıkıştırılmış Gazlar……………………………………………………………………………

Şekil 6. Kriyojenik Maddeler…………………………………………………………………………

Şekil 7. Patlayıcı Maddeler …………………………………………………………………………..

Şekil 8. Kimyasal Tehlikeler Nelerdir? …………………………………………………………..

Şekil 9. Sevkiyatın Parçalanması…………………………………………………………………….

Şekil 10. Malzeme Birleştirme……………………………………………………………………….

Şekil 11. Depolanmış Mallar………………………………………………………………………….

Şekil 12. Bir Arada Depolanması Zararlı Olan Maddeler…………………………………..

Şekil 13. Bir Arada Depolanması Sakıncalı Olmayan Maddeler ………………………..

Şekil 14. Tehlike Etiketleri, Semboller ve Tehlike Sınıfları ………………………………

Şekil 15. Havalandırmalı ve Havalandırmasız Radyoaktif/Toksik Madde Depolama Dolabı

Şekil 16. Gömülü Sıvılaştırılmış Gaz (LPG) ……………………………………………………

Şekil 17. Depolanması Özel Koşullar Gerektiren……………………………………………..

Şekil 18. Yangın Söndürücülerin Doğru ve Yanlış Kullanımı ……………………………

Şekil 19.  Elleçleme Faaliyetleri……………………………………………………………………..

 

Şekil 20. Forklift ………………………………………………………………………………………….

Şekil 21. Manuel Transpalet…………………………………………………………………………..

Şekil 22. Paketleme Malzemeleri…………………………………………………………………….

 

TABLOLAR LİSTESİ

 

Tablo 1. Kimyasal Madde ve Kanserojen Sayıları…………………………………………….

Tablo 2. Kimyasal Maddelerin Özellikleri……………………………………………………….

Tablo 3. Kimyasal Maddelerin Yarattığı Etkilerin Sınıflandırılması……………………

Tablo 4. Kimyasal Risklere Karşı Genel Önleme Yöntemleri…………………………….

Tablo 5. Güvenleri Depolama Aşamaları…………………………………………………………

Tablo 6. Envanter Listesi Örneği……………………………………………………………………

Tablo 7. Örnek Kimyasal Madde Depolama Tablosu………………………………………..

Tablo 8. Yangın Türleri…………………………………………………………………………………

Tablo 9. Malzeme Elleçleme İşleri…………………………………………………………………

 

KISALTMALAR LİSTESİ

 

AB: Avrupa Birliği

ABD: Amerika Birleşik Devletleri

ÇSGB: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı

EC:

ILO: Uluslar arası Çalışma Örgütü

LPG:

MEB.: Milli Eğitim Bakanlığı

MEGEP:

P.: Sayfa

S.: Sayfa

T.C.: Türkiye Cumhuriyeti

TMMOB: Türkiye Mimarlar ve Mühendisler Odası Birliği

TTK:

TÜSİAG:

Vb.: Ve Benzeri

Vs.: Vesaire

WHO: Dünya Sağlık Örgütü

 

 

SEMBOLLER LİSTESİ

 

CO2:

IV.: Dördüncü

GİRİŞ

 

Kimyasal maddeler genel mahiyette incelendiğinde, karşımıza çeşitli kategorilere ayrılmış maddeler çıkmaktadır. Bahsedilen maddeler, gerek ev içerisinde gerek işyerlerinde sıklıkla yaşantımızda karşımıza çıkan maddeler şeklinde olmaktadır. Bu maddelerin hem kullanımı ve hem de saklanma ve depolama işlemleri büyük önem arz etmektedir.

 

Çalışmamızın amacını, kimyasal maddelerin tanımlanması ve tasnif edilmesi ışığında ele almak mantıklı olmaktadır. Aynı zamanda, bahsedilen maddelerin özelliklerinin incelenmesi, bu sınıflandırma bazında yapılması gerekenlerin incelenmesi değer teşkil etmektedir. Kimyasal maddelere ait depolama ve elleçleme işlemlerinin gerek mevzuat ve gerekse uygulama açısından incelenmesi ilk sırada yer almaktadır.

 

Çalışmamızın içeriğini, kimyasal maddelerin özellikleri, tanımlanması, sınıflandırılması ve güvenlik ile risk faktörleri oluşturmaktadır. Bunların yanında, depolama işlemi üzerinde durulmaktadır. Burada ise genel olarak depolama faaliyetlerinin yanında kimyasal depolama da incelenmektedir.

 

Genel depolama işlemleri içerisinde;

  • Mevzuat Bakımından İncelenmesi,
  • Sınıflandırma Şeması Bakımından İncelenmesi,
  • Güvenli Depolama İşlemi,
  • Uygulanması,
  • Sahip Olduğu İlkeler irdelenmektedir.

 

 

 Kimyasal depolama işlemi içerisinde ise;

  • Temel Bilgiler,
  • Acil Durum Ekipmanları,
  • İlk Yardım Bilgileri,
  • Yangın Söndürme ve Yangını Önleme Tedbirleri ana hatları ile ele alınmaktadır.

 

Bir diğer konu maddesi ise kimyasal maddelere ait elleçleme işlemi şeklindedir. Bu işleme ait;

  • Uygulama alanı,
  • Gerekliliği,
  • Önemi,
  • İşlev ve fonksiyonları de irdelenmektedir.

 

Son olarak, kimyasal maddelerin depolanması ve elleçlenmesinde dikkat edilecek hususlar;

  • Çalışanların Sorumlulukları:
  • Yaptıkları işler hususunda bilgi sahibi olmaları,
  • Gerekli güvenlik bilgisinin yanında, yeterli ekipmanları yanlarında bulundurmaları,
  • Geçerli kural ve yasal yükümlülükler konusunda bilgi sahibi olmaları,
  • İşverenlerin Sorumlulukları:
  • Kurum içerisinde bulundurulması gereken ekipmanları bulundurmak ve kullanımına dair bilgilerin çalışanlara verilmesini sağlama,
  • Ekipman ve eğitim uygulamalarının yanı sıra, diğer gerekli önlemlerin alınmasının sağlama,
  • Ortaya çıkan kaza ve yaralanmalarda gerekli sorumluluğun alınması,

 

  • Yasal Müeyyide:
  • Yasa, yönetmelik ve tüzük bağlamında tüm garanti altına alınması gereken hak ve yükümlülüğün tasnif edilmesi ve yerine getirilmesi,
  • Ortaya Çıkan Neticelerin Değerlendirilmesi şeklinde sınıflandırılmaktadır.

1.BÖLÜM

KİMYASAL MADDELERİN GENEL OLARAK İNCELENMESİ

 

  • Kimyasal Maddenin Tanımlanması

 

Kimyasal madde; doğal halde bulunan ve üretilen, aynı zamanda bir işlem sonucunda oluşan, kazara oluşan ve atık olarak meydana gelen, her nevi element, bileşik veya karışım olarak ifade edilmektedir (Topçu Sulak, 2014; 6).

 

Diğer tanımlamalar mercek altına alınmak istendiğinde;

  • Reach Tüzüğünün 3. Maddesi uyarınca (Söyleriz, 2014; 5):
  • ‘’Kararlılığın korunmasına yönelik herhangi bir katkı maddesi ya da kullanılan işlemden kaynaklanan herhangi bir kirlilik de dahil olmak üzere kimyasal maddenin kararlılığının etkilenmeden yahut yapısı değiştirilmeden ayrılabilen (herhangi bir solvent hariç tutulmak üzere), doğal haldeki ya da herhangi bir üretim sürecinden elde edilen kimyasal element ve bileşikler olarak tanımlanmaktadır.’’
  • Kimyasal madde (Söyleriz, 2014; 6):
  • Tehlike ve risk içeren maddeler olarak kabul edilmektedir.
  • Sağlığa olumsuz etkilerde bulunan ve zarar verme potansiyeli olan maddelerdir.
  • Yaralanma ve kayıp gibi bazı sonuçları doğran risk faktörlerini içeren madde niteliğindedir.

 

 

1.2. Kimyasal Maddenin Özelliklerinin İncelenmesi

 

Kimyasal maddeler, yaşantımız içerisinde birçok alanda yer almaktadır. Ayrıca, katı, sıvı ve gaz hallerde kullanılmaktadırlar. Günümüz koşullarında herkesin kimyasal maddelere bir şekilde maruz kaldığı görülmektedir. Bunun nedeni de, her yıl en az 400 milyon ton kimyasal madde üretilmesidir. Kimyasal maddelere ait birçok risk faktörü ve oluşturdukları riskler de hesaba katıldığında, birçok yaralanmalara, hayat kaybı ve önlenemeyen hasarlara neden oldukları bilinmektedir (EC Direktifi ile İlgili Avrupa Birliği Kılavuzu, 1998).

 

Kimyasal maddelere ait özellikler, maddenin sahip olduğu niteliklere göre de değişim göstermektedir. Örneğin; kolay veya çok kolay alevlenebilen maddeler (Kimyasal Hijyen Planı, 2007);

  • Hava ile temas ettiğinde alev alabilen,
  • Çok düşük parlama noktasına sahip,
  • Ateş ile çok kısa süreli temas anında bile yanabilen,
  • Gaz yayan ve su ile temas anında kolay alevlenebilen müstahzarlar olarak ifade edilmektedir.

 

Korozotif maddeler ise aşındırıcı maddeler olarak ifade edilmektedir. Bu maddeler (Çevre ve Orman Bakanlığı, 2008);

  • Katı, sıvı ve gaz halinde bulunabilmektedirler.
  • Deriyi yakma ve kaşıntıya sebep olmaktadırlar.
  • Vücutta dış hasara neden olma özellikleri bulunmaktadır.
  • Zamana bağlı olarak zarara yol açmaktadırlar.
  • Asidik veya bazik de olabilirler.

Kimyasal maddelerin bazı güvenlik riskleri mevcuttur. Bunlar mercek altına alınmak istendiğinde (Işık Coşkunses, 2008; 15);

  • Yanıcı maddeler,
  • Patlayıcı maddeler,
  • Parlayıcı maddeler,
  • Birbirleriyle reaksiyona giren maddeler,
  • Suya duyarlı maddeler,
  • Oksidan yani oksitleyici maddeler olarak karşımıza çıkmaktadır.

 

Tablo 1. Kimyasal Madde ve Kanserojen Sayıları (Topaktaş, 2011).

 

 

Kimyasal maddeler ve kanserojen sayıları sınıflandırılmak istendiğinde, Tablo 1’den yardım almak mümkündür. Burada;

  • Tüm kimyasal madde sayısı: 5 000 000
  • Bilinen kanserojen sayısı: 5 000- 50 000
  • Maruz kalınan kanserojen sayısı: 1 000- 5 000
  • Kimyasallar arasında kanserojenliği sınananların sayısı: 4 000-7 000
  • Hayvanlarda kanıtlanmış sayı: 1 400- 2 000
  • Hayvanlarda kanıtlanmış olmakla birlikte insanlarda olan sayı: 300- 500
  • Maruz kalınan kanserojen sayının mesleğe dayalı kısmı: 200- 300
  • İnsanlarda kanser oluşturduğu kanıtlanan kanserojen sayısı: 20- 40 şeklindedir.

 

 

Tablo 2. Kimyasal maddelerin Özellikleri (Topçu Sulak, 2014’ten uyarlanmıştır).

·         Kokulu ya da kokusuz olabilirler.
·         Her birine ait yarar ve zarar mevcuttur.
·         Eğer yutulursa gözleri kör etme özelliğine sahiptir.
·         Renkli ya da renksiz olabilirler.
·         Eğer ciltten emilirse daha tehlikeli hallerde olabilir.
·         Suyla temas ettiğinde yanıcı bir gaz çıkarabilirler.
·         İki adet zararsız kimyasal birleşimde bulunduğu takdirde zararlı hale gelebilmektedirler.
·         Havadan daha ağır ya da daha hafif olabilirler.
·         İki adet zararlı kimyasal birleşimde bulunduğu takdirde zararsız hale gelebilmektedirler.

 

 

 

 

  • Kimyasal Maddenin Sınıflandırılması

 

Kimyasal maddeler sınıflandırıldığında, özellikleri temelinde inceleme yapmak mümkün görünmektedir. Bunlar içerisinde;

  • Kolay alevlenebilen ve kolay alev alabilen maddeler:

 

Şekil 1. Kolay Alevlenebilir Maddeler (http://www.cem.yildiz.edu.tr, 01.09.2016).

 

  • Korozif yani aşındırıcı maddeler (Çevre ve Orman Bakanlığı, 2008):
  • Sülfürik asit,
  • Nitrik asit,
  • Hidroklorik asit,
  • Sodyum Hidroksit,
  • Amonyum Hidroksit,
  • Krom trioksittir.

 

Şekil 2. Aşındırıcı (Korozif) Madde (http://www.uysisguvenligi.com.tr, 01.09.2016).

 

  • Toksik maddeler:

 

Şekil 3. Toksik Madde (http://trafiktabelasi.com, 01.09.2016).

 

  • Çok toksik maddeler,
  • Oksitleyici maddeler:

 

Şekil 4. Oksitleyici Madde (Kimyasal Hijyen Planı, 2007).

 

  • Sıkıştırılmış gazlar:

 

Şekil 5. Sıkıştırılmış Gazlar (http://www.eg.all.biz/tr, 02.09.2016).

 

 

  • Kriyojenik maddeler:

 

Şekil 6. Kriyojenik Maddeler (http://www.kimyablog.com, 02.09.2016).

 

  • Patlayıcı maddeler:

 

Şekil 7. Patlayıcı Maddeler (https://tr.wikipedia.org, 02.09.2016).

Ayrıntılı bir sınıflandırmaya gidildiğinde ise (Işık Coşkunses, 2008; 12);

  • Fiziko-kimyasal özellikleri nedeniyle:
  • Patlayıcı,
  • Oksitleyici,
  • Alevlenir,
  • Toksikolojik özellikleri nedeniyle:
  • Akut ölümcül etki,
  • Bir kere maruz kalma sonucu ölümcül olmayan tedavisi mümkün olmayan etki,
  • Tekrarlanan veya uzun süreli maruz kalma sonucu ciddi etki,
  • Aşındırıcı (korozif) etki,
  • Deri, göz veya solunum yollarına tahriş etki,
  • Deriye alerji etkisi,
  • Soluma ile alerji etki,
  • Kanserojen, mutojen ve üremeye toksik etki,
  • Ekotoksikolojik özellikleri nedeniyle:
  • Su ortamı için tehlikeli,
  • Ozon için tehlikeli,
  • Toprak için tehlikeli maddedir.

 

Uluslar arası Çalışma Örgütü (ILO)’nün kimyasal maddeleri sınıflandırması ise (Işık Coşkunses, 2008; 13);

  • Parlayıcı madde,
  • Patlayıcı madde,
  • Zehirli madde,
  • Oksitleyici madde,
  • Reaktif madde,
  • Aşındırıcı madde,
  • Hassasiyet oluşturucu madde,
  • Kanserojen olan madde,
  • Üremeyi etkileyen madde şeklindedir.

 

Kimyasal tehlike ve gazlar sınıflandırıldığında; gazlar, yanma, radyasyon ve tozlar sıralanabilmektedir. Ayrıntılı bir sınıflandırma yapmak mantıklı olmaktadır.

 

Şekil 8. Kimyasal Tehlikeler Nelerdir? (Topçu Sulak, 2011; 11).

1.4. Kimyasal Maddelerde Güvenlik ve Risk Değerlendirmesi

 

Kimyasal maddelerin birçok zararları mevcuttur. Elbette bu zararlardan korunma yöntemleri birinci derecede önem arz etmektedir. Tehlikeli kimyasalların tehlikeleri ve etkileri aniden ortaya çıkabileceği gibi, sonradan da gündeme gelebilmektedir. Bu etkilerin gözün tahriş olmasından akciğer hastalıklarına kadar devam ettiği görülmektedir (Akarsu ve Güzel, 2016; 2).

 

Tehlike arz eden kimyasal maddelerin insan sağlığı üzerinde etkileri değerlendirildiğinde (Yüksel Söyleriz, 2014; 3);

  • Toplam hastalıkların % 24’ünü çevreden etkilenme oluştururken, toplam ölümün ise % 23’ünü oluşturduğu kabul edilmektedir.
  • 2014 Mart ayında Dünya Sağlık Örgütü (WHO)’nün açıklamasında;
  • 2012 yılında dış ortam hava kirliliğinden 3.7 milyon kişi, 2.7 milyon kişinin de kapalı ortam hava kirliliğinden etkilenerek toplamda 7 milyon kişinin ölümüne yol açtığı görülmektedir.
  • Diğer sorun yaratan konular ise;
  • Kimyasallar,
  • İklim değişikliği,
  • Hava kalitesi,
  • Atıklar,
  • Su kalitesi,
  • Temiz bir çevrenin, gerek insan sağlığı ve gerekse dünya için büyük bir önemi bulunmaktadır.

 

 

 

Tablo 3. Kimyasal Maddelerin Yarattığı Etkilerin Sınıflandırılması (Akarsu ve Güzel, 2016; 3).

 

Tablo 3 yardımı ile kimyasal maddelerin etkileri incelendiğinde, kimyasal maddeye ait özellikler ve kimyasal bileşiminden başlamak üzere, kişinin bu maddeye verdiği tepkiye değin tasnif edilmektedir.

 

Kimyasal maddeler adına yapılan risk değerlendirmesinde (Akarsu ve Güzel, 2016;4);

  • Olarak: Tehlike arz eden işyeri ortam faktörleri,
  • Olarak: Risk derecesi ve maruziyet,
  • Olarak: Uygun kontrolün sağlanması ve risk ölçümleri,
  • Olarak: Sağlık gözetimi,
  • Olarak: Bilgilendirme ve eğitim ile ilgili konular karşımıza çıkmaktadır.

 

 

 

Tablo 4. Kimyasal Risklere Karşı Genel Önleme Yöntemleri (Işık Coşkunses, 2008; 2).

Tablo 4’te ifade edildiği gibi, genel önleme yöntemlerine ait bazı uygulamalar söz konusu olmaktadır. Bu uygulamalar genel olarak, yönetim ve planlama üzerinde yoğunlaşmaktadır. Koordinasyon gerektiren bu durum, çalışan sayısından ekipmanların düzenlenmesine değin bir süreci ifade etmekte ve yönlendirmektedir.

 

 Örneğin aşındırıcı ve tahriş edici maddelere karşı sakınılacak durumlar arasında; cilde doğrudan temas etmesinin önlenmesi, gözlerle doğrudan temasının engellenmesinin sağlanması, oluşan buharın solunmamasına dikkat edilmesi, yutma, batma ve kesme gibi sıkıntıların yaşanmaması için çeşitli önlemlerin alınması sıralanabilmektedir (Anonim, 2007; 17).

 

Kimyasal tehlikeler bazında güvenlik olgusu üzerinde durulduğunda bazı verilerin incelenmesi mantıklı olmaktadır. Örneğin (Anonim, 2007; 3);

  • Kocaeli ve İstanbul’un Türkiye’nin kimyasal kaza risk haritasında birinci sırayı paylaştığı,
  • Kimyevi madde üreten fabrikaların Dilovası gibi 50 bin nüfusun yaşadığı bir yerde yoğunlaştığı,
  • 200’e yakın, yangın ve kimyasal tehlikesi olan sanayi kuruluşunun Dilovası’nda bulunduğu,
  • Türkiye’de ortaya çıkan iş kazalarının 2000-2005 yılları arasında incelendiğinde, her yıl yaklaşık olarak:
  • 1000 kişinin öldüğü,
  • 2000 kişinin ise yaralandığı görülmektedir.

 

 

 

Tehlikeli maddelerin artan kullanımı, depolanması ve birçok zararının ortaya çıkması söz konusudur. Bu noktada, dünyada büyük endüstriyel kazalar meydana gelmiş (Yazıcı, 2007; 12-13);

  • İngiltere’de 1974 yılında siklohegzan patlaması,
  • Mexicocity’de 1984 yılında propan patlaması,
  • Hindistan-Bhopal’de 1884 yılında metilizosiyonad sızıntısı,
  • İsviçre-Basel’de 1986 yılında patlama ve yangın meydana gelmesi,
  • Ren Nehri kirliliği ortaya çıkmıştır.

 

Bu ve bunlara benzer olayların yaşanması, hem çevre kirliliğine, hem çevreye verilen değerin araştırılmasına hem de risk faktörleri üzerinde durulmasının önemine etki etmiştir.

 

Bunların yanı sıra, risk değerlendirmesi bazı durumlarda yenilenmektedir. Bunlar (TTK, 2009; 10);

  • Risk değerlendirmesi baz alındığında belirlenen süreler içerisinde yenilenme,
  • Çalışma koşul ve standartlarında önemli bir değişikliğe gidildiği takdirde yenilenme,
  • Kimyasal maddelerden kaynaklı herhangi bir kaza durumunun ortaya çıkması ile yenilenme,
  • Ortam ölçümleri ve sağlık gereksinimleri neticesinde yenilenmeye gidilmesi durumunda,
  • En az beş yıllık periodlar aralığında yenilenmeye gidilmesi şeklinde tasnif edilmektedir.

 

Leave a Comment